BÍ MẬT CỦA HẠNH PHÚC

Nếu ai đó hỏi tôi: “Hạnh phúc là gì?”, tôi sẽ trả lời ngay rằng: ” Với tôi hạnh phúc là được tận mắt chứng kiến sự đổi thay, trưởng thành của những đứa trẻ.”

Và giờ đây chính việc làm của những đứa trẻ là câu trả lời tốt nhất cho những gì mà chúng ta luôn thắc mắc. Bốn tháng vừa qua, chúng tôi với cương vị là giáo viên – những người có vai trò là hỗ trợ và hướng dẫn trẻ, cảm thấy thật vui mừng và đôi khi ngất ngây vì những quan sát trải nghiệm hàng ngày từ trẻ. Cảm giác thật xúc  động vì con đường mình đã chọn và đang đi là đúng: “Thực tế không xa rời lý thuyết”.

Thật sự các cô cũng chưa có đủ cơ sở lý lẽ hay phương pháp để có thể trả lời tất cả mọi thắc mắc nhưng cũng xin chia sẻ một vài trải nghiệm từ quan sát gần đây để phụ huynh thấy được những tiến bộ của các con mình.

Montessori đã nói “Tất cả những đứa trẻ khi bước vào trường mầm non đều có bước chuyển về tâm lý, vì thế 2-3 tháng đầu là thời kỳ chỉnh sửa, quá trình này không cần phải tiến hành nghiêm khắc theo quy trình”. Không riêng các phụ huynh mà ngay cả đồng nghiệp khác có thể đều có chung một thắc mắc: “Không hiểu các cô dạy dỗ kiểu gì mà trẻ lớp này hư thế, không chịu chào hỏi ai, đi học thì khóc nhè, trưa đến thì không ngủ, ăn uống thì lâu, nói trống không vv… và vv… Để giải thích những câu hỏi này xin trích dẫn một vài đoạn trong cuốn “Yêu thương và tự do” như sau:

“Sự thực là với những trẻ chuyển từ lớp truyền thống đến lớp Mon, lúc mới  đến các bé vô cùng quy củ, luôn khoanh tay, thẳng lưng khi ngồi trong lớp. Nhưng mấy hôm sau, các bé phát hiện ra nơi này rất tự do, các cô cực kỳ tôn trọng các con. Phát hiện này thật tuyệt vời làm sao! Chúng hò hét, làm “người máy”, “siêu nhân”, tung đồ chơi và đồ dùng dạy học lên trần nhà! Đẩy giá đồ dùng dạy học đổ xuống đất, rồi nhảy múa ngay ở đó

Vì thế ở giai đoạn này rất nhiểu người nói rằng: “Phương pháp giáo dục Mon đã biến những đứa trẻ ngoan ngoãn thành tùy tiện thế này”. Khi trẻ có những hành vi tự phát nghĩa là trẻ đang thuận theo ý chí của bản thân mình. Khi con trẻ xác định được khái niệm này, trẻ mới có thể thuận theo ý chí của người khác. Đối với trẻ 5 tuổi hoặc học trong trường truyền thống quá lâu thì cần từ nửa năm đến một năm mới có thể lấy lại trạng thái bình thường. Khi trẻ có khả năng kiềm chế bản thân trong những tình huống thông thường, trẻ biết nên làm gì ở đâu. Con trẻ phải liên tục lựa chọn, khi bạn không đồng ý trẻ dám phản kháng lại, đó chính là cách con trẻ hình thành sức mạnh ý chí mình. Montessori nói: Sự thực là ý chí không hề dẫn tới sự hỗn loạn và bạo hành, hỗn loạn và bạo hành là biểu hiện của rối loạn cảm xúc và đau khổ”. Vì thế lớp học Mon là nơi trẻ thích tất cả những việc trẻ làm.

Trẻ nhỏ đang trong quá trình xây dựng nhân cách sẽ tồn tại suốt cả đời trẻ, trẻ cần sự nhất quán mọi thứ trong môi trường của trẻ. Cần thời gian để trẻ hiểu rằng mọi thứ có thể cũng khác. Có lúc trẻ muốn biết đó là đúng hay sai, muốn biết điều gì sẽ xảy ra nếu…nên trẻ cố tình làm.

Thử nghĩ xem nếu ở trong hoàn cảnh của các cô giáo lớp Mon trong khoảng thời gian qua bạn sẽ thế nào, bên cạnh những đứa trẻ cần thật nhiều tình yêu thương và tự do bạn có cả tá thắc mắc cần giải đáp đôi khi trở thành áp lực. Tất cả những điều đó cần sự kiên nhẫn, tình yêu dành cho trẻ…Và chỉ khi được tận mắt chứng kiến sự đổi thay của những đứa trẻ chúng tôi mới thấy an ủi phần nào cho niềm tin và công sức mình đã bỏ. Từ 0-6 tuổi, trẻ đang làm một việc đó là xây dựng tinh thần của bản thân mình. Cho dù là cha mẹ hay cô giáo thì điều lớn nhất có thể làm là giúp đỡ trẻ làm việc, “giúp đỡ” chính là nhiệm vụ và mục đích của người lớn chúng ta. Montessori nói rằng “Điều ác nhất trong cuộc đời là không cho một con người trưởng thành”. Ngay khi trẻ còn nằm trong bụng mẹ trẻ đã bị tước mất quyền được chào đời khi nào, khi trẻ chào đời đến lúc muốn phát triển các cơ tay thì bị quấn chặt, khi  muốn khám phá cơ thể bằng cách cho tay vào miệng thì bị ép bỏ tay ra, khi trẻ  muốn phát triển cơ chân thì bị cản không bò cầu thang, trẻ muốn nhìn vào gương để nhận dạng cơ thể từ đó phát triển ngôn ngữ thì bị cấm không soi gương vì sợ không nói được…và còn rất nhiều rất nhiều điều mà ông, bà, cha, mẹ đã áp đặt và cướp quyền của con nhân danh tình yêu vẫn đang hàng ngày, hàng giờ hiện ra trước mắt chúng ta. Vì thế yêu con cũng cần phải học.

“Không gì có hại hơn việc đánh mất lòng tin ở trẻ. Khi trẻ còn chưa thể thuận theo ý chí của mình thì không thể thuận theo ý chí của người khác

Bố mẹ có nhận ra rằng: Các bạn 3-4 tuổi lớp mình đang phát triển quan niệm “hoàn mỹ”  không? Khi mặc áo khoác, trong những lúc vội vã hay không vội vã  người lớn chúng ta nhiều khi không kéo khóa hay chỉ kéo nửa vời nhưng các bạn ấy thì phải kéo vào và kéo lên cao (Tiến Hải, Thuận Minh, Hoàng Giang).

Lúc nào trẻ cũng muốn mình được yêu thương nhất, nhưng có rất nhiều giai đoạn trưởng thành mà tự bản thân trẻ cảm nhận được và cảm thấy lo lắng vì sự thay đổi đó. Sự thay đổi hướng trẻ tới độc lập đồng nghĩa với việc trẻ ngày càng xa cách mẹ, xa bế bờ an toàn của trẻ. VD: Trước khi trẻ có em bé, trẻ chuẩn bị vào lớp 1, 7-8 tuổi, 9 tuổi, 12 tuổi trẻ phải liên tục vươn tới sự độc lập, nhưng có chút lo lắng và sợ hãi, trẻ cần có một sức mạnh để bước tiếp, nên trẻ cần tình yêu của mẹ. Trong cuốn “Dạy con kiểu Nhật có viết: “Trẻ được phép làm nũng mẹ đến năm 10 tuổi”. Vì thế nếu những bạn nhỏ lớp mình có làm nũng mẹ cũng là chuyện rất bình thường nhé (đòi bế…).

Montessori nói rằng: “Trẻ học từ cách làm mẫu chứ không học từ việc sửa  sai”, vậy nên mọi người đừng thắc mắc vì sao các cô lại để cháu đi dép trái, hay đóng cúc lệch, ngay cả khi các con mặc áo ngược, đi tất cộc cạch hay vẽ thân cây màu trắng, lá cây màu nâu, mặt trời màu tím cũng không sao cả. Một điều cấm kỵ là  không sửa sai trong khi ăn, vì thế nếu mọi người vào thăm giờ ăn của lớp đừng thắc mắc vì sao các con ăn bẩn thế nhé! Lớp Mon không khen và không chê nên các bạn ấy rất thoải mái khi làm mọi việc. Hãy để cho trẻ thời gian quan sát và tự điều chỉnh cho phù hợp thì trẻ sẽ làm tốt hơn nếu lúc nào cũng có người bên cạnh nhắc nhở,  sửa sai. Người Nhật nói: “Đứa trẻ thông minh là đứa trẻ nhớ lâu nhất”, vì thế việc rèn cho các con tính tập trung là rất quan trọng. Đến giờ phút này Minh Ngọc vẫn giữ phong độ là một bé có độ tập trung trong mọi hoạt động. Ngọc bắt nhịp rất nhanh từ những ngày đầu, điều này rất dễ hiểu vì Ngọc được hậu thuẫn từ mẹ Dung rất nhiều. Ngay từ nhỏ mẹ đã cho Ngọc tự do trong ngôi nhà của mình nên bé làm việc rất tập trung. Gần đây là Tiến Hải và Công Nam, hai bạn làm việc rất tiến bộ. Các mẹ đừng nghĩ rằng một ngày con cần phải làm nhiều hoạt động giáo cụ mới tốt nhé. Vì làm ít cũng có thể là các con rất tập trung vào công việc của mình đấy. Từ khi các con ra ngoài khám phá là lúc giờ Mon bắt đầu. Nếu hôm đó các bạn đi sớm, ăn sáng, thời  tiết thuận lợi các con được vận động đầy đủ sẽ xả hết năng lượng dư thừa đồng nghĩa với việc các con lên lớp sẽ tự tìm các hoạt động với giáo cụ, nếu không các con sẽ không muốn hay không tập trung làm việc cũng như không muốn ngủ trưa. Ngoài ra khi đã vận động đủ thì đôi chân muốn nghỉ ngơi nên trẻ sẽ ngồi làm việc rất chăm  chỉ. Thêm vào đó, nếu cơ thể thừa năng lượng và theo thống kê trẻ từ 3-6 tuổi, chiều dài đôi chân chiếm 38 phần trăm chiều dài cơ thể nên đôi chân không đủ sức đỡ trọng lượng cơ thể thì luôn phải chạy để đỡ mệt mỏi khi chưa điều chỉnh được sự cân bằng. Vì vậy các mẹ đừng xem nhẹ vận động hơn các hoạt động giáo cụ nhé và cũng đừng thắc mắc vì sao con không đi mà cứ chạy. Vận động chính là để phục vụ trí não và giúp bảo quản tính đồng nhất giữa các chức năng của cơ bắp với cá tính con người .

Nói về vận động thì thời gian này tất cả trẻ lớp mình đã tích cực hơn rất nhiều, các bạn có thể tự tin khi chơi các hoạt động ở dưới sân trường, tham gia các vận động ngoài trời cùng tập thể, cùng đu xà đu trên lớp. Đặc biệt là Tiến Hải, Thuận Minh, Công Nam, Hoàng Giang, Bảo Long đã có những tiến triển rất tốt, tuy chưa có sự cân bằng nhưng cô nghĩ đây cũng là một thành công đáng mừng.

Kỹ năng ứng xử của các bạn cũng phần nào được cải thiện, các anh chị lớn có  ý thức trong việc làm mẫu, bảo vệ các em bé, giải hòa mâu thuẫn, trẻ biết nói cảm ơn khi được giúp đỡ, có ý thức tập thể giữ yên lặng khi ngủ, biết hỏi thăm, chăm sóc bạn khi ốm, biết xếp hàng chờ đến lượt…. Tuy còn nhiều hoạt động chưa được như mong muốn của các cô và cha mẹ nhưng những gì các em đang làm đôi lúc khiến người lớn chúng ta cảm động vô cùng.

Trẻ rất thích khám phá và đặc biệt có hứng thú với những khám phá về các con vật (đặc biệt là các loài rắn). Ngày nào các bạn cũng thích nghe các cô đọc về rắn, cứ một bạn muốn cô đọc thì vài bạn cũng hứng thú muốn tham gia cùng. Cứ vậy lặp đi lặp lại vài lần một ngày mà trẻ không thấy chán. Lý giải điều này Montessori nói: “Vì trẻ thấy hứng thú nên sẽ lặp đi lặp lại nhiều lần, vì lặp lại nhiều lần mà tập trung, từ tập trung mà sinh ra khái niệm tự khống chế bản thân”. Vì thế các mẹ đừng khó chịu khi con cứ muốn nghe đi nghe lại một câu chuyện. Đó cũng là sự chuẩn bị cho việc học chữ của trẻ đấy. Montessori nói rằng:” thời kỳ nhạy cảm viết sẽ đến trước đọc”. Trẻ từ 3-4 tuổi là thời kỳ nhạy cảm viết tuy nhiên mỗi cá thể khác nhau thì có nhu   cầu khác nhau (chỉ là thời gian). Gần đây Tiến Hải thích học chữ và rất tập trung để viết được chữ con thích. Mai Chi, Đức Anh vẫn đang làm quen với các chữ cái, toán học để chuẩn bị vào lớp 1. Nói về ngôn ngữ cô có một VD thú vị đây có thể là câu trả lời vì sao khi con về nhà ít nói tiếng Anh, khi mẹ hỏi hôm nay con học gì thì con không nói được. Buổi sáng hôm đó, sau khi cả lớp đi ra ngoài khám phá về, Công Nam đến rổ lô tô lấy tranh con khỉ và reo lên sung sướng: “Monkey” hai lần. Trong khi mọi người đang rửa tay hay cất áo chẳng ai để ý đến điều đó… Em chạy đến chỗ cô Duyên giơ bức tranh lên và nói: “Con khỉ, cô Duyên ơi con khỉ này”, rồi lại chạy vào chỗ cô Huế reo lên: “Monkey, em thấy Monkey này”. Điều này rấy đúng với quan sát của bà Montessori: trẻ chụp và nhớ hình ảnh, ngôn ngữ với đối tượng mình thấy.

Hoạt động rèn luyện các giác quan vẫn diễn ra hàng ngày và đem lại bất ngờ cho cô. Thuận Minh thường được xem là ít hoạt động với giáo cụ hơn các bạn khác, nhưng lại có đôi tai rất thính. Hôm đó trong lúc ăn trưa, mọi người đang trò chuyện rôm rả, bỗng bạn ấy nói: “Máy bay”, mới nghe cô tưởng bạn nói vui nên lắng nghe, đến khi bạn ấy nhắc lại “có máy bay” cô nghe kỹ thì mới thấy đúng là tiếng máy  bay thật. Sao đang nói chuyện mà bạn ấy có thể nghe được tiếng máy bay xa đến vậy.  Thú vị thật!

Vấn đề ăn uống của các bạn thì luôn được phụ huynh quan tâm. Thực ra trẻ lớp mình nhìn chung dưới con mắt mọi người thì không phải là mẫu hình lý tưởng về  Vóc Dáng nhưng theo khám phá của bà Montessori thì trẻ có thể điều chỉnh kết cấu của thức ăn qua cảm giác của cơ thể mình, cơ thể trẻ tự biết đói, no và có thể tự điều chỉnh. Vì thế cô nghĩ rằng các mẹ không nên quá lo lắng. Theo cô thấy thì học sinh Mon ít bạn được gọi là Béo. Gần đây các bạn đã ăn đều tất cả các món rồi đặc biệt là Hoàng Giang và Công Nam, Minh Ngọc là những bạn khó ăn nhất thì cũng ăn được nhiều món rồi. Tuy nhiên thực đơn sẽ luôn thay đổi để bổ sung phong phú các món ăn cho con.

Trên đây là một vài chia sẻ các cô thấy được qua quan sát hàng ngày, và với cô đó là sự thay đổi tích cực nơi các bạn nhỏ. Còn rất nhiều điều mong muốn nơi các con nhưng không ai có thể trả lời hay giải thích khi chưa tận mắt chứng kiến sự thay đổi đó, vì vậy các cô mong cha mẹ các bé đã cho con một môi trường tốt rồi thì hãy đặt niềm tin nơi con để con tự trưởng thành. Chúng ta dành cho con 6 năm đầu đời để cho cả quãng đời còn lại chứ không phải ngày một ngày hai mà vội vã làm hỏng cả phần đời còn lại của con. Cuộc đời con trẻ chỉ có một lần, nếu đi sai đường không thể làm lại được.

Big Sun Montessori Teacher

Ms. Sarah